ZUTW ma ponad 900 słuchaczy. Wszystko zaczęło się od jednej kartki

Najpierw była obawa, że pomysł nie znajdzie odbiorców. Potem pojawiła się grupa organizacyjna, pierwsze wykłady i sala wypełniona starszymi mieszkańcami Zielonej Góry. Dziś Zielonogórski Uniwersytet Trzeciego Wieku skupia ponad 900 osób, a jego jubileusz obejmie cały rok akademicki. Za początkiem tej historii stoi Zofia Banaszak, która budowała uniwersytet bez internetu, gotowych instrukcji i własnej siedziby.

• Pierwszy wykład miał odpowiedzieć na pytanie, dla kogo jest ten uniwersytet
• Z magazynu do własnej siedziby dzięki pracy słuchaczy
• Ponad 900 osób i jubileusz rozłożony na cały rok

Pierwszy wykład miał odpowiedzieć na pytanie, dla kogo jest ten uniwersytet

Pomysł utworzenia Uniwersytetu Trzeciego Wieku pojawił się w Centrum Kształcenia Ustawicznego przy ul. Długiej na początku lat 90. Zofia Banaszak pracowała tam po doświadczeniach w szkołach i Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli. To ówczesna dyrektor CKU Małgorzata Olech-Klonecka przekonała ją, że w Zielonej Górze warto stworzyć miejsce do nauki i spotkań dla seniorów.

Problem polegał na tym, że nikt nie miał gotowego przepisu na prowadzenie takiej instytucji. W Polsce działało wtedy zaledwie kilka uniwersytetów trzeciego wieku, a dostęp do informacji był bardzo ograniczony. Banaszak pojechała więc do Warszawy, by zobaczyć, jak wygląda działalność podobnej placówki. Na miejscu spotkała profesor Halinę Szwarc, założycielkę pierwszego polskiego UTW.

„Boże Święty! Nie moja ścieżka i droga” – pomyślała Zofia Banaszak po wejściu na wykład wypełniony osobami znacznie od niej starszymi.

Rozmowa z profesor Szwarc zmieniła jej nastawienie. Banaszak uznała, że uniwersytet może oprzeć się na współpracy z wykładowcami, ludźmi kultury i środowiskiem ówczesnej Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Tak powstała koncepcja miejsca, w którym seniorzy nie tylko słuchają wykładów, ale również rozwijają zainteresowania i utrzymują kontakty z innymi.

W CKU zawiązała się grupa organizacyjna licząca ponad 20 osób. Trzy zajęły się rejestracją nowego podmiotu. Do mieszkańców dotarto także z pomocą dziennikarza Leszka Kalinowskiego, który promował pomysł hasłami zachęcającymi babcie i dziadków do powrotu do szkoły. Na pierwsze spotkanie przyszło znacznie więcej osób, niż zakładali organizatorzy.

Program zajęć mieścił się wówczas na jednej zapisanej kartce. To wystarczyło, by rozpocząć działalność, która przetrwała ponad trzy dekady.

Z magazynu do własnej siedziby dzięki pracy słuchaczy

Pierwsza inauguracja roku akademickiego odbyła się we wrześniu 1992 roku w Teatrze Lubuskim. Organizatorom zależało na obecności przedstawicieli władz i osób, które mogły wesprzeć rozwój uniwersytetu. Pomógł Konrad Herrmann, proboszcz parafii pw. Najświętszego Zbawiciela, który skontaktował się z najważniejszymi osobami w regionie. Na uroczystość przybyli między innymi przedstawiciele władz z prezydentem na czele.

Początkowo zajęcia prowadzono w CKU, a większe wykłady odbywały się w sali „Ekonomika”. Po niespełna dwóch latach potrzebna była jednak nowa lokalizacja. Profesor Marian Eckert, ówczesny wojewoda, wskazał możliwość przeniesienia ZUTW do Biblioteki Norwida. Uniwersytet otrzymał tam pomieszczenia i mógł korzystać z zaplecza biblioteki bez opłat za sprzątanie.

Rozwój szybko ujawnił kolejny problem – brak miejsca. Obecna siedziba ZUTW była wcześniej magazynem i wymagała gruntownej adaptacji. Dyrektor Maria Wasik zgodziła się na remont pod warunkiem, że słuchacze sami się nim zajmą.

„Jak sobie to wyremontujecie, to proszę bardzo” – usłyszeli organizatorzy od dyrektor Marii Wasik.

Słuchacze zorganizowali zbiórkę pieniędzy, pomagali przy pracach i przebudowali pomieszczenia. Z czasem zaadaptowali także piwnice. Kolejne pokoje były dostosowywane do potrzeb zajęć, choć dzisiejsza siedziba nadal nie odpowiada standardom nowoczesnego centrum edukacyjnego. Część aktywności odbywa się więc w innych miejskich instytucjach.

ZUTW współpracuje między innymi z Muzeum Ziemi Lubuskiej, Lubuskim Teatrem, Filharmonią Zielonogórską, Zielonogórskim Ośrodkiem Kultury, Wojewódzkim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji w Drzonkowie oraz Centrum Rekreacyjno-Sportowym. Porozumienia łączą uniwersytet także z Uniwersytetem Zielonogórskim i innymi instytucjami działającymi w mieście.

Ponad 900 osób i jubileusz rozłożony na cały rok

Dziś w zajęciach ZUTW uczestniczy ponad 900 słuchaczek i słuchaczy. Uczą się języków obcych, poznają możliwości sztucznej inteligencji, haftują, malują, fotografują, tańczą i śpiewają. W programie są również rozmowy o literaturze i filmie, szachy, gimnastyka, chór oraz grupy kabaretowe i teatralne.

Zielonogórski Uniwersytet Trzeciego Wieku działa także poza własną siedzibą. Grupy artystyczne występują w klubach seniora, a współpraca obejmuje również przedszkola i licea. Część zajęć prowadzą specjaliści, między innymi z zakresu aktywności ruchowej, warsztatów plastycznych, chóru i kabaretu. Przy ćwiczeniach fizycznych szczególnie ważne są kwalifikacje prowadzących, ponieważ program musi uwzględniać bezpieczeństwo uczestników.

Banaszak podkreśla, że prowadzenie uniwersytetu wymaga dziś nie tylko społecznego zaangażowania. Zarząd i słuchacze zajmują się finansami, projektami, uzgodnieniami, kontrolami i sprawozdaniami. Sama założycielka korzysta z nowoczesnych narzędzi, choć przyznaje, że coraz częściej myśli o znalezieniu osoby, która w przyszłości przejmie odpowiedzialność za organizację.

„ZUTW to już jest rozpędzony wóz” – mówi Zofia Banaszak, opisując skalę działalności uniwersytetu.

W trakcie jubileuszowego roku mają być przypominane osoby, które tworzyły i rozwijały ZUTW, w tym społecznicy, wolontariusze i liderzy grup. Zaplanowano konferencje, spotkania, wyjazdy, projekty oraz inne wydarzenia związane z historią uniwersytetu.

Uroczysta, XXXV inauguracja roku akademickiego odbędzie się 13 października o godz. 11 w Auli Uniwersytetu Zielonogórskiego przy ul. Podgórnej 50. Wykład inauguracyjny „Mózg w kosmosie. Czego loty kosmiczne uczą nas o zdrowiu i starzeniu mózgu?” wygłosi dr inż. Max Brzezicki.

Formalnie historia ZUTW rozpoczęła się w 1992 roku. Ponieważ uniwersytet działa w rytmie roku akademickiego 2026/2027, jubileusz 35-lecia będzie obchodzony przez cały nadchodzący cykl zajęć.

na podstawie: Zielona Góra Urząd Miasta.