Szpik starzeje się jak stawy. Po 60. roku życia rośnie ryzyko chorób krwi

Po sześćdziesiątce organizm zaczyna mierzyć się nie tylko ze słabszym wzrokiem czy bólem stawów. Starzeje się także szpik kostny, a wraz z nim rośnie ryzyko poważnych chorób krwi. Prof. Emilian Snarski z Zielonej Góry wyjaśnia, które objawy powinny skłonić do konsultacji i dlaczego wiek nie może być powodem rezygnacji z leczenia.

Szpik kostny produkuje czerwone i białe krwinki oraz płytki krwi, dlatego jego nieprawidłowe działanie szybko odbija się na całym organizmie. Z wiekiem tkanka może stopniowo tracić sprawność. U części osób proces zaczyna się po 60. roku życia, u innych później.

Prof. dr hab. n. med. Emilian Snarski jest hematologiem i transplantologiem, dyrektorem Instytutu Nauk Medycznych Collegium Medicum Uniwersytetu Zielonogórskiego oraz kierownikiem Klinicznego Oddziału Hematologii Szpitala Uniwersyteckiego w Zielonej Górze.

• Od nieprawidłowości w szpiku do ostrej białaczki
• Nowe leczenie wydłuża życie także po siedemdziesiątce
• Decyzja nie zawsze oznacza najbardziej intensywną terapię

Od nieprawidłowości w szpiku do ostrej białaczki

Jednym z następstw starzenia się szpiku mogą być zespoły mielodysplastyczne, określane skrótem MDS. W ich przebiegu produkcja krwinek staje się nieprawidłowa. U części pacjentów choroba może z czasem przejść w ostrą białaczkę szpikową.

W starszym wieku zwiększa się także ryzyko szpiczaka mnogiego. W tym nowotworze nieprawidłowe komórki plazmatyczne namnażają się w szpiku i stopniowo go uszkadzają. Choroby układu krwiotwórczego nie zawsze rozwijają się gwałtownie. Przewlekła białaczka limfocytowa może przez wiele lat pozostawać bez potrzeby leczenia, ale inne nowotwory postępują znacznie szybciej.

Sygnałem ostrzegawczym może być anemia, obniżona liczba białych krwinek albo małopłytkowość związana z zaburzeniami krzepnięcia. Na co dzień pacjent może zauważyć między innymi:

• przewlekłe zmęczenie,
• siniaki pojawiające się bez wyraźnej przyczyny,
• bóle kości,
• nawracające infekcje.

Ale też przewlekłe zmęczenie, siniaki pojawiające bez powodu, bóle kości, nawracające infekcje. – mówi prof. Emilian Snarski.

Takie objawy nie oznaczają automatycznie nowotworu, ale ich utrzymywanie się powinno prowadzić do konsultacji lekarskiej i podstawowych badań krwi. To prosty sposób, by nie przeoczyć zaburzeń, które na początku mogą wyglądać jak zwykłe osłabienie.

Nowe leczenie wydłuża życie także po siedemdziesiątce

W ostatniej dekadzie leczenie nowotworów krwi wyraźnie się zmieniło. Jednym z przykładów jest terapia CAR-T, czyli spersonalizowana immunoterapia. Polega na pobraniu białych krwinek pacjenta, odpowiednim ich przeprogramowaniu, a następnie wykorzystaniu do rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych. Metoda daje bardzo dobre rezultaty, choć nie może być zastosowana u każdego chorego.

Postęp widać również w leczeniu ostrej białaczki u osób po 70. roku życia. Według prof. Snarskiego dawniej pacjenci z tej grupy żyli po diagnozie średnio około trzech miesięcy. Obecnie część z nich, dzięki nowym terapiom, dożywa średnio nawet dwóch lat, często zachowując dobrą jakość życia.

To kolosalna zmiana. – ocenia prof. Emilian Snarski.

Wiek sam w sobie nie przekreśla leczenia. W Szpitalu Uniwersyteckim w Zielonej Górze leczono pacjentkę z ostrą białaczką, która miała 93 lata. O możliwości zastosowania terapii decyduje jednak nie tylko metryka, ale też ogólny stan organizmu, choroby przewlekłe i odporność na obciążenia związane z leczeniem.

Decyzja nie zawsze oznacza najbardziej intensywną terapię

U starszych pacjentów terapia może być trudniejsza, ponieważ organizm gorzej znosi intensywne procedury. Zdarza się, że leczenie obciążające chorego nie daje realnej szansy na odzyskanie sprawności, a jednocześnie odbiera mu czas spędzany z rodziną.

Dlatego rozmowa o celach leczenia powinna odbywać się możliwie wcześnie. Pacjent może określić, czy chce podjąć terapię intensywną, czy ważniejsze jest dla niego ograniczenie cierpienia i pobyt w domu. Taka rozmowa pomaga również bliskim, którzy nie muszą później samodzielnie odgadywać jego decyzji ani podejmować wszystkich wyborów za niego.

Niektórzy nie chcą być leczeni intensywnie i mają do tego prawo. – mówi prof. Emilian Snarski.

Na kondycję szpiku wpływa ogólny stan zdrowia. Pomocne są ruch, unikanie nikotyny i nadmiaru alkoholu, ograniczenie czerwonego mięsa oraz zapobieganie otyłości. Dobra dieta i aktywność fizyczna nie dają jednak pełnej ochrony. Na komórki macierzyste szpiku przez całe życie oddziałują czynniki mutagenne, a znaczenie ma także indywidualna predyspozycja genetyczna.

Sok z buraka może być elementem zdrowej diety, ale nie zapobiega białaczce ani innym nowotworom krwi. W razie choroby o wyborze leczenia decydują badania, ocena stanu pacjenta i nowoczesne metody stosowane przez hematologów.

na podstawie: UM w Zielonej Górze.